Cognac là một trong những loại rượu mạnh nổi tiếng nhất thế giới, nhưng ít người biết rằng nó ra đời từ một thất bại: rượu vang của vùng Charente quá chua và quá nhẹ, không chịu nổi chuyến tàu biển dài sang Bắc Âu, nên người ta chưng cất nó để giữ được lâu Hành trình của cognac là hành trình từ rượu vang chua của một vùng quê nước Pháp, qua bàn tay của thương nhân Hà Lan, các nhà chưng cất và những gia đình làm rượu truyền qua nhiều thế hệ, đến khi trở thành biểu tượng của sự sang trọng toàn cầu. Bài này kể lại lịch sử cognac — từ Charente thế kỷ 16, qua các nhà Martell, Rémy và Hennessy, đến hệ thống hạng VS, VSOP, XO và luật AOC 1936. Bài Lịch Sử Brandy đã kể về nguồn gốc chung của brandy — từ rượu Hà Lan đến Jerez và pisco — còn bài Quy Trình Làm Cognac đã hướng dẫn cách cognac được làm ra; ở đây là câu chuyện lịch sử riêng của vùng Cognac.

1. Charente và người Hà Lan: rượu vang chua thành rượu mạnh

Câu chuyện bắt đầu vào thế kỷ 16 ở vùng Charente, miền tây nước Pháp, nơi sông Charente chảy ra biển ở La Rochelle. Vùng này làm vang trắng từ nho Folle Blanche — vang chua, nhẹ và độ cồn thấp, uống tại chỗ thì được nhưng chở đi xa thì hỏng rất nhanh, vì vang loãng dễ chua và dễ biến chất trên tàu. Thương nhân Hà Lan — những người mua vang Charente nhiều nhất lúc bấy giờ — nảy ra ý tưởng chưng cất vang thành rượu mạnh để chở đi xa: rượu chưng cất có độ cồn cao, không hỏng trên đường biển, và đến nơi chỉ cần pha thêm nước là uống được. Người Hà Lan gọi thứ rượu đó là "brandewijn" — rượu cháy — và đó chính là gốc của từ "brandy".

Nhưng dần dần người ta nhận ra rượu chưng cất để trong thùng gỗ sồi càng lâu càng ngon: màu vàng hổ phách, hương vani và trái cây khô, vị êm và phức hợp. Đến thế kỷ 17, các nhà chưng cất ở Cognac bắt đầu ủ rượu trong thùng gỗ sồi Limousin thay vì bán ngay, và cognac — tên gọi theo thị trấn Cognac bên sông Charente — bắt đầu hình thành với tư cách một loại rượu riêng, không còn là vang pha loãng.

2. Chưng cất kép và thùng gỗ sồi: hai phát minh làm nên cognac

Hai phát minh kỹ thuật làm nên cognac như ngày nay là chưng cất kép và ủ gỗ sồi. Chưng cất kép — double distillation — được hoàn thiện ở Charente vào thế kỷ 17: lần chưng cất đầu tiên cho ra "brouillis", rượu thô khoảng 28 đến 32 độ; lần chưng cất thứ hai, gọi là "bonne chauffe", cho ra rượu trong khoảng 70 độ, tinh khiết và thơm hơn hẳn.

Phát minh thứ hai là ủ gỗ sồi: rượu mới chưng cất trong suốt và gắt, nhưng ủ trong thùng gỗ sồi Limousin hoặc Tronçais thì rượu ngả màu vàng hổ phách, hấp thụ hương vani, quế và trái cây khô từ gỗ, đồng thời vị gắt dịu dần theo năm tháng. Một phần rượu bay hơi mỗi năm qua thớ gỗ — người ta gọi là "phần của thiên thần" — khoảng 2 đến 3 phần trăm mỗi năm, nên rượu ủ càng lâu càng cô đặc và quý.

3. Các nhà cognac lớn ra đời: Martell, Rémy, Hennessy

Thế kỷ 18 là thời kỳ các nhà cognac lớn ra đời, và nhiều nhà trong số đó đến nay vẫn dẫn đầu thị trường. Martell — nhà cognac lâu đời nhất còn hoạt động — được Jean Martell, một thương nhân người Jersey, thành lập năm 1715. Rémy Martin được Rémy Martin, một nông dân trồng nho ở Charente, thành lập năm 1724 — ông là một trong những người đầu tiên vừa trồng nho vừa chưng cất và bán rượu dưới tên của mình, thay vì bán rượu thô cho thương lái. Hennessy được Richard Hennessy, một sĩ quan người Ireland phục vụ trong quân đội Pháp, thành lập năm 1765 — và đến nay Hennessy vẫn là nhà cognac bán chạy nhất thế giới.

Courvoisier ra đời sau đó, năm 1809, và trở thành nhà cung cấp cho triều đình Napoléon — câu chuyện "cognac của Napoléon" gắn với Courvoisier cho đến tận ngày nay. Rượu Cognac Hennessy XO Extra Old giá 4,65 triệu là chai XO đại diện cho nhà Hennessy Rượu Cognac Remy Martin XO Fine Champagne giá 4,55 triệu là chai XO của nhà Rémy Martin Rượu Cognac Martell Cordon Bleu Extra Old giá 4,35 triệu là chai biểu tượng của nhà Martell từ năm 1912

4. Phylloxera và cuộc khủng hoảng: nho Ugni Blanc lên ngôi

Cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử cognac đến vào những năm 1870, khi rệp phylloxera — một loại côn trùng nhỏ từ Bắc Mỹ — tàn phá vườn nho khắp châu Âu, và vùng Cognac gần như mất trắng. Giống nho Folle Blanche, vốn là nho chính làm cognac suốt ba thế kỷ, đặc biệt nhạy cảm với phylloxera và gần như biến mất. Các nhà làm cognac phải ghép cành nho châu Âu lên gốc nho Mỹ kháng phylloxera — kỹ thuật cứu cả ngành vang châu Âu — và trong quá trình đó, một giống nho khác lên ngôi: Ugni Blanc.

Ugni Blanc — còn gọi là Trebbiano ở Ý — cho năng suất cao, độ chua cao và độ cồn thấp, tức là rất hợp để chưng cất: rượu nền chua và nhẹ cho ra rượu chưng cất tinh khiết và thơm, không bị hương nho lấn át. Từ cuối thế kỷ 19, Ugni Blanc trở thành giống nho chính của cognac — đến nay chiếm hơn 90 phần trăm diện tích vườn nho của vùng — và Folle Blanche chỉ còn trồng ở quy mô rất nhỏ. Frapin 1270 Premier Cru Grande Champagne Cognac giá 2,35 triệu là chai cognac làm theo đúng công thức đó Hennessy Very Special giá 850 nghìn là chai VS phổ thông nhất của Hennessy

5. Hạng VS, VSOP, XO và luật AOC 1936: cognac có luật riêng

Đến đầu thế kỷ 20, cognac cần một hệ thống phân hạng rõ ràng để người mua phân biệt được rượu trẻ và rượu già — và các hạng VS, VSOP, XO ra đời từ nhu cầu đó. VS — Very Special — là rượu ủ ít nhất 2 năm; VSOP — Very Superior Old Pale — ủ ít nhất 4 năm; XO — Extra Old — trước đây ủ ít nhất 6 năm, và từ năm 2018 luật nâng lên ít nhất 10 năm.

Năm 1936, vùng Cognac được công nhận AOC — Appellation d'Origine Contrôlée — với ranh giới, giống nho, phương pháp chưng cất và thời gian ủ tối thiểu đều được luật quy định: chỉ rượu làm từ nho trồng trong vùng Cognac, chưng cất kép bằng nồi đồng và ủ tối thiểu 2 năm trong thùng gỗ sồi mới được gọi là cognac. Vùng Cognac cũng được chia thành 6 cru theo chất đất: Grande Champagne, Petite Champagne, Borderies, Fins Bois, Bons Bois và Bois Ordinaires — trong đó Grande Champagne cho rượu thơm và để lâu nhất, còn Fine Champagne là tên gọi cho rượu pha từ Grande Champagne và Petite Champagne, với ít nhất một nửa là Grande Champagne. Bài Đọc Nhãn Chai Cognac hướng dẫn đọc nhãn cognac — hạng, cru, niên vụ và tên nhà — để chọn chai chính xác hơn. Hennessy VSOP Privilège giá 1,55 triệu là chai VSOP điển hình Frapin VSOP Premier Cru de Cognac giá 2,9 triệu là chai VSOP làm hoàn toàn từ nho Grande Champagne

6. Cognac hiện đại: từ rượu của vua chúa đến quầy bar toàn cầu

Thế kỷ 20 và 21 đưa cognac ra toàn thế giới: từ rượu của giới quý tộc châu Âu, cognac trở thành rượu được ưa chuộng ở Mỹ, rồi ở châu Á — đặc biệt là Trung Quốc, nơi XO trở thành biểu tượng của địa vị và thường được dùng trong các bữa tiệc lớn.

Ngày nay, cách chọn cognac đã rất thực dụng: muốn một chai cognac trẻ, hương trái cây tươi, hợp pha cocktail thì chọn Hennessy Very Special giá 850 nghìn hay Rémy Martin VSOP giá 1,25 triệu Muốn một chai cognac cao cấp để thưởng thức nguyên chất, hương trái cây khô và gỗ sồi phức hợp thì chọn Rượu Cognac Hennessy XO Extra Old giá 4,65 triệu hay Rượu Cognac Remy Martin XO Fine Champagne giá 4,55 triệu Muốn một chai cognac làm từ nho Grande Champagne, hương hoa và trái cây tinh tế thì chọn Frapin 1270 Premier Cru Grande Champagne Cognac giá 2,35 triệu hay Frapin VSOP Premier Cru de Cognac giá 2,9 triệu Muốn một chai cognac có lịch sử hơn ba trăm năm gắn với một gia đình thì chọn Rượu Cognac Martell Cordon Bleu Extra Old giá 4,35 triệu Bài Nếm Cognac Chuẩn Sommelier hướng dẫn phương pháp nếm cognac — nhìn màu, ngửi hương và nếm theo từng hạng VS, VSOP và XO — và bài Cognac vs Armagnac so sánh cognac với armagnac, loại brandy Pháp còn lại làm bằng một lần chưng cất.

\n

Tư vấn từ chuyên gia Rượu Chính Hãng:

\n

Lịch sử cognac gói gọn trong ba mốc: người Hà Lan chưng cất vang Charente, các nhà Martell, Rémy và Hennessy xây dựng thương hiệu, và luật AOC 1936 chuẩn hóa mọi thứ. Nhìn hạng VS, VSOP, XO trên nhãn là biết rượu đã ủ bao lâu. Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Sommelier qua Hotline / Zalo: 0772220222 để nhận tư vấn và báo giá tốt nhất.

\n

Người dưới 18 tuổi không được uống rượu bia; người đã uống rượu bia thì không lái xe, và việc kinh doanh rượu cần tuân thủ Nghị định 105/2017/NĐ-CP.