Gin là loại rượu có lịch sử kỳ lạ nhất trong các loại rượu mạnh: khởi đầu là một bài thuốc ở Hà Lan thế kỷ 17, rồi trở thành cơn khủng hoảng xã hội ở London, rồi thành thức uống của đế chế Anh ở Ấn Độ, rồi suýt biến mất trong thế kỷ 20 — trước khi trở lại mạnh mẽ với làn sóng craft gin. Bài này kể hành trình gần bốn trăm năm của gin, từ genever Hà Lan đến London Dry, từ Gin Craze đến Hendrick's, Monkey 47 và gin Nhật — để bạn hiểu vì sao chai gin trên kệ hôm nay lại có vị như vậy.

1. Genever Hà Lan: gin khởi đầu là một bài thuốc

Tổ tiên của gin là genever — còn gọi là jenever — rượu mạch nha chưng cất có hương quả bách xù, xuất hiện ở Hà Lan vào giữa thế kỷ 17. Bác sĩ Franciscus Sylvius ở Đại học Leiden được cho là người đã chưng cất rượu với quả bách xù như một loại thuốc lợi tiểu và chữa đau dạ dày, bởi bách xù trong y học cổ truyền được tin là có tác dụng chữa bệnh. Cái tên gin chính là cách người Anh rút gọn từ genever, và họ biết đến thứ rượu này qua những người lính Anh chiến đấu bên cạnh quân Hà Lan trong Chiến tranh Ba mươi năm — lính Anh uống genever lấy can đảm trước trận đánh, từ đó ra đời cụm từ Dutch courage, can đảm kiểu Hà Lan.

Genever khác gin hiện đại ở chỗ nó được chưng cất từ rượu mạch nha — gần với whisky chưa ủ thùng hơn là rượu trung tính — nên có vị đậm, ngậy, hơi ngọt của ngũ cốc, và thường được uống nguyên chất ở nhiệt độ phòng. Người Hà Lan vẫn làm genever đến ngày nay với hai phong cách: oude genever, đậm mùi mạch nha; và jonge genever, nhẹ và trung tính hơn, gần với gin hiện đại. Hiểu genever là hiểu gốc rễ của gin: bách xù không phải là hương liệu trang trí, mà là lý do gin ra đời.

2. Gin Craze: khi gin rẻ suýt phá hủy cả London

Khi gin theo chân lính Anh về London vào cuối thế kỷ 17, chính phủ Anh — đang cấm nhập rượu Pháp vì chiến tranh — khuyến khích chưng cất gin trong nước bằng cách bỏ giấy phép và đánh thuế rất thấp. Hậu quả là một cơn khủng hoảng xã hội được sử sách gọi là Gin Craze: vào những năm 1730–1740, London có hàng nghìn lò chưng cất lậu, gin rẻ đến mức người nghèo uống thay nước, tội phạm và tử vong tăng vọt, trẻ em bị bỏ rơi vì cha mẹ nghiện rượu. Họa sĩ William Hogarth khắc họa thảm cảnh này trong bức tranh nổi tiếng Gin Lane năm 1751 — người mẹ say rượu làm rơi con, người đàn ông gặm xương, nhà cửa đổ nát.

Quốc hội Anh phải ra tay bằng đạo luật Gin Act 1751: tăng thuế, yêu cầu giấy phép, cấm bán lẻ không kiểm soát. Gin Craze dần lắng xuống, nhưng cơn khủng hoảng này để lại hai di sản quan trọng: thứ nhất, gin bị mang tiếng xấu suốt hơn một thế kỷ, gắn với nghèo đói và tội phạm; thứ hai, chính quyền học được rằng rượu mạnh cần được quản lý, không thể thả nổi. Mãi đến thế kỷ 19, gin mới rửa sạch được tiếng xấu nhờ công nghệ chưng cất mới và những thương hiệu lớn ra đời.

3. Column still và London Dry: gin trở nên thanh lịch

Bước ngoặt của gin đến từ công nghệ. Năm 1830, kỹ sư người Ireland Aeneas Coffey hoàn thiện nồi chưng cất cột liên tục — column still — cho ra rượu nền gần như trung tính, sạch và nhẹ hơn hẳn rượu chưng cất bằng nồi pot still truyền thống. Trên nền rượu sạch đó, các nhà chưng cất có thể kiểm soát hương thảo mộc chính xác hơn, và phong cách London Dry ra đời: tất cả hương liệu phải chưng cất cùng rượu nền, không thêm hương hay đường sau chưng cất, hương bách xù rõ rệt.

Cũng trong giai đoạn này, ba cái tên lớn của gin hiện đại lần lượt xuất hiện. Alexander Gordon thành lập hãng Gordon's năm 1769, và Gin Gordon's London Dry Gin giá 270 nghìn đến nay vẫn là chai London Dry bán chạy nhất thế giới, với hương bách xù, rau mùi và vỏ cam chanh cân bằng. James Burrough sáng lập Beefeater năm 1820 tại London, và Gin Beefeater London giá 380 nghìn vẫn chưng cất ở thủ đô nước Anh với công thức bách xù, rau mùi, cam Seville và hạnh nhân. Charles Tanqueray ra mắt gin mang tên mình năm 1830, và Gin Tanqueray London Dry Gin giá 430 nghìn với chai hình cây gậy pha cocktail đặc trưng đã trở thành biểu tượng của gin cổ điển. Ba chai này là điểm khởi đầu lý tưởng cho người muốn hiểu gin truyền thống là gì.

4. Gin & Tonic: thức uống của đế chế và của Ấn Độ

Không có câu chuyện gin nào nổi tiếng bằng Gin & Tonic. Vào thế kỷ 19, sĩ quan và quan chức Anh ở Ấn Độ phải uống quinine để phòng sốt rét — nhưng quinine đắng đến khó uống, nên họ pha với nước soda, đường và chanh thành tonic water, rồi thêm gin vào cho dễ uống. Ly Gin & Tonic ra đời như một loại thuốc phòng bệnh, rồi trở thành thức uống biểu tượng của thời kỳ đế chế Anh. Đến nay, Gin & Tonic vẫn là cách uống gin phổ biến nhất thế giới: gin ướp lạnh, tonic lạnh, đá lớn, lát chanh hoặc dưa leo, ly cao.

Giai đoạn này cũng gắn gin với văn hóa cocktail: Martini — gin và vermouth khô — trở thành cocktail kinh điển của thế kỷ 20, còn Negroni — gin, Campari và vermouth ngọt — là phát minh của bá tước Camillo Negroni ở Florence. Gin thống trị quầy bar phương Tây cho đến khi vodka lên ngôi sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, khi người Mỹ chuộng rượu trung tính, dễ pha hơn. Gin bước vào thời kỳ trầm lắng kéo dài gần nửa thế kỷ, cho đến khi craft gin xuất hiện và đảo ngược tất cả.

5. Craft gin: Hendrick's, Monkey 47 và làn sóng gin Nhật

Cuộc hồi sinh của gin bắt đầu năm 1999, khi Hendrick's ra mắt tại Scotland với hương dưa leo và cánh hoa hồng — hai thành phần chưa từng có trong gin truyền thống — và chai thuốc cổ điển đen tuyền. Hendrick's chứng minh gin có thể là rượu thủ công, kể chuyện bằng thảo mộc, thay vì chỉ là rượu nền pha tonic. Sau Hendrick's, hàng trăm nhà chưng cất nhỏ ra đời khắp Anh, Đức, Tây Ban Nha, Nhật Bản, mỗi nơi mang thảo mộc địa phương vào gin. Bài Sự Trỗi Dậy Của Nghệ Thuật Craft Gin đã kể chi tiết làn sóng này — còn bài này đặt nó vào dòng lịch sử dài của gin.

Đức đóng góp Monkey 47 với 47 loại thảo mộc Rừng Đen, còn Nhật Bản mang triết lý riêng: gin Nhật dùng thảo mộc Nhật — trà xanh, vỏ yuzu, gừng sansho, lá sakura — tạo phong cách thanh thoát, tinh tế. Gin Tenjaku giá 570 nghìn là một ví dụ: gin Nhật cân bằng giữa bách xù truyền thống và hương cam chanh, gừng nhẹ, uống cùng tonic rất hợp. Tại Việt Nam, gin nội địa cũng đã có mặt trên kệ cao cấp — bài Rượu Việt đã giới thiệu gin Sông Cái dùng thảo mộc Việt như mắc khén và lá chanh, cùng Ve De Di Good Gin — cho thấy gin Việt đã là một hạng mục thật sự, không còn là chuyện lạ.

6. Gin ngày nay: đọc nhãn, chọn chai và ba cách uống chuẩn

Gin ngày nay có hàng nghìn chai, nhưng cách chọn vẫn xoay quanh ba câu hỏi: tên gọi pháp lý là gì, thảo mộc nào làm nên tính cách, nồng độ bao nhiêu. London Dry là chuẩn khắt khe nhất, Distilled Gin nới lỏng hơn, còn Old Tom và Plymouth là phong cách cổ điển. Bài Đọc Nhãn Chai Gin đã hướng dẫn đọc từng dòng chữ trên nhãn gin — từ tên gọi pháp lý, botanicals, nồng độ đến những từ marketing như small batch hay handcrafted — nên bài này chỉ nhắc nguyên tắc: đọc tên gọi pháp lý trước, botanicals sau, kiểm tra nồng độ và nhà chưng cất, rồi mới nhìn giá.

Với người mới, ba chai kinh điển để bắt đầu là Gordon's, Beefeater và Tanqueray — cả ba đều rẻ, dễ tìm, và mỗi chai thể hiện một sắc thái London Dry khác nhau: Gordon's cân bằng, Beefeater đậm bách xù và cam, Tanqueray khô và cay nhẹ. Sau khi đã quen, hãy thử lên Hendrick's, Monkey 47 hoặc gin Nhật như Tenjaku để cảm nhận craft gin khác gin công nghiệp ở điểm nào. Ba cách uống nên thử theo thứ tự: Gin & Tonic với tonic lạnh và đá lớn; Martini với vermouth khô; và uống nguyên chất với đá để cảm nhận trọn hương thảo mộc. Bài Cocktail Gin Kinh Điển có đầy đủ công thức Negroni, Gimlet, Tom Collins, Gin Fizz và French 75 — năm cocktail gin mà người yêu gin nào cũng nên pha thử một lần.

\n

Tư vấn từ chuyên gia Rượu Chính Hãng:

\n

Người mới nên bắt đầu từ ba chai London Dry kinh điển Gordon's, Beefeater và Tanqueray, uống Gin & Tonic trước rồi mới thử Martini và uống nguyên chất. Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Sommelier qua Hotline / Zalo: 0772220222 để nhận tư vấn và báo giá tốt nhất.

\n

Người dưới 18 tuổi không được uống rượu bia; người đã uống rượu bia thì không lái xe, và việc kinh doanh rượu cần tuân thủ Nghị định 105/2017/NĐ-CP.