Sake là thức uống lên men từ gạo có lịch sử hơn một nghìn năm, gắn liền với nghi lễ Thần Đạo, triều đình Nhật Bản và đời sống nông thôn, trước khi trở thành một trong những thức uống được ngưỡng mộ nhất thế giới. Khác với whisky hay vang, sake không chưng cất và cũng không lên men từ đường nho — nó được làm ra bằng kỹ thuật lên men kép độc nhất vô nhị, trong đó nấm koji biến tinh bột gạo thành đường rồi men biến đường thành cồn trong cùng một thùng. Bài này kể hành trình của sake từ chum rượu cúng thần đến những chai junmai daiginjo mài gạo 23% như Dassai 23 ngày nay.

1. Nguồn gốc: rượu gạo trong lễ cúng Thần Đạo và truyền thuyết kuchikami

Nguồn gốc sake mờ mịt trong truyền thuyết. Tài liệu cổ nhất nhắc đến rượu gạo Nhật là trong các ghi chép thế kỷ thứ 8, khi sake đã là lễ vật không thể thiếu trong nghi lễ Thần Đạo — người Nhật tin rượu gạo là cầu nối giữa con người và thần linh, nên sake được dâng lên đền thờ trong mọi dịp lễ quan trọng. Truyền thuyết kuchikami-zake kể rằng thuở xa xưa, các thiếu nữ nhai gạo rồi nhổ vào chum để enzyme trong nước bọt biến tinh bột thành đường, khởi đầu quá trình lên men — phương pháp thô sơ nhưng cho thấy người Nhật đã hiểu nguyên tắc lên men gạo từ rất sớm, dù sau này koji đã thay thế hoàn toàn cách làm đó.

Trong nhiều thế kỷ, sake chỉ được làm trong đền chùa và triều đình, do tăng lữ và quan lại nắm giữ bí quyết. Đến thời Muromachi (thế kỷ 14–16), kỹ thuật làm sake lan ra các thị trấn, các nhà máy sake tư nhân đầu tiên ra đời, và sake trở thành thức uống của người dân thường. Cũng trong giai đoạn này, người Nhật hoàn thiện kỹ thuật lên men kép — koji và men hoạt động song song trong cùng một thùng ủ — nền tảng mà sake hiện đại vẫn dùng đến tận hôm nay. Bài Quy Trình Làm Sake đã giải thích chi tiết từng bước làm sake hiện đại — từ mài gạo, làm koji đến lên men kép — còn bài này kể vì sao quy trình đó lại ra đời.

2. Thời Edo: Nada, Fushimi và sake trở thành quốc ẩm

Thời Edo (1603–1868) là thời kỳ vàng son đầu tiên của sake. Hai vùng Nada (nay thuộc Kobe) và Fushimi (Kyoto) nổi lên thành trung tâm sản xuất sake lớn nhất Nhật Bản nhờ nước giếng đặc biệt: nước Nada giàu khoáng chất, cứng, thích hợp cho men hoạt động mạnh, tạo ra sake khô, sắc nét; nước Fushimi mềm, ít khoáng, cho sake êm dịu, ngọt ngào. Sự khác biệt này — nước cứng cho sake nam tính, nước mềm cho sake nữ tính — vẫn được người làm sake nhắc đến ngày nay, và là một lý do vì sao cùng một loại gạo mà sake mỗi vùng lại có tính cách riêng.

Cũng trong thời Edo, kỹ thuật kimoto — làm men cái truyền thống, để vi khuẩn lactic tự nhiên phát triển trong hỗn hợp gạo-koji-nước trước khi cấy men — được hoàn thiện, cho sake độ chua phức hợp và chiều sâu mà phương pháp hiện đại khó bắt chước. Sake thời Edo được chở bằng thuyền từ Nada đến Edo (Tokyo ngày nay) trong thùng gỗ tuyết tùng, và chuyến đi biển dài ngày vô tình làm sake ngon hơn — dao động sóng giúp rượu trưởng thành nhanh. Đến cuối thời Edo, sake đã là thức uống quốc dân, có mặt trong mọi bữa ăn, lễ hội và quán rượu khắp Nhật Bản.

3. Hiện đại hóa: mài gạo, ginjo và hệ thống phân hạng Tokutei Meishoshu

Bước ngoặt lớn của sake đến vào thế kỷ 20, khi khoa học lên men hiện đại gặp gỡ nghề thủ công truyền thống. Các nhà khoa học Nhật phân lập được chủng men sake chuyên biệt, đo được tỷ lệ mài gạo (seimaibuai) và hiểu rõ vai trò của từng vi sinh vật trong thùng ủ. Từ đó ra đời hai dòng sake cao cấp: ginjo — gạo mài còn 60% trở xuống, lên men chậm ở nhiệt độ thấp cho hương thơm trái cây tinh tế; và daiginjo — gạo mài còn 50% trở xuống, hương thơm phức hợp và thanh thoát hơn. Junmai — sake nguyên chất không pha cồn chưng cất — trở thành chuẩn mực của dòng cao cấp.

Năm 1990, Nhật Bản chính thức ban hành hệ thống Tokutei Meishoshu — phân hạng sake đặc biệt theo tỷ lệ mài gạo và có pha cồn hay không, gồm junmai daiginjo, daiginjo, junmai ginjo, ginjo, tokubetsu junmai, junmai, honjozo và futsuushu. Hệ thống này giúp người uống lần đầu cũng đọc được đẳng cấp của chai sake ngay trên nhãn, giống như phân hạng vang Pháp. Bài Đọc Nhãn Chai Sake đã hướng dẫn đọc từng dòng chữ trên nhãn sake — seimaibuai, nihonshu-do, kimoto, tokutei meishoshu — những ký hiệu mà lịch sử hiện đại hóa này đã sinh ra.

4. Dassai và cuộc cách mạng junmai daiginjo: mài gạo đến 23%

Không có cái tên nào gắn với sake hiện đại hơn Dassai của hãng Asahi Shuzo, tỉnh Yamaguchi. Vào những năm 1980, Asahi Shuzo là một hãng sake nhỏ đang thua lỗ, đứng trước nguy cơ đóng cửa. Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, hãng đặt cược tất cả vào một ý tưởng táo bạo: chỉ làm junmai daiginjo, mài gạo Yamada Nishiki đến tỷ lệ cực thấp. Năm 1990, hãng ra mắt Dassai 23 — gạo mài chỉ còn 23%, nghĩa là mài bỏ 77% hạt gạo, chỉ giữ lại phần lõi tinh bột tinh khiết nhất — một con số mà giới làm sake thời đó cho là điên rồ vì tốn kém.

Nhưng Dassai 23 thành công vang dội: hương thơm thanh khiết như dưa lưới và hoa trắng, vị êm mượt, hậu vị sạch — chai sake này đưa junmai daiginjo ra khỏi giới sành rượu Nhật và trở thành biểu tượng sake cao cấp toàn cầu, có mặt trong nhà hàng Michelin từ Paris đến New York. Rượu Sake Nhật Bản Dassai 23 Junmai Daiginjo giá 1,75 triệu là chai sake được tìm kiếm nhiều nhất trên kệ Rượu Chính Hãng, còn Sake Dassai 23 Centrifuge giá 6,25 triệu là phiên bản dùng máy ly tâm tách bã thay cho ép truyền thống, cho vị còn tinh khiết hơn, và Dassai 23 Junmai Daiginjo Hộp Gỗ VIP giá 2,95 triệu là lựa chọn làm quà biếu cao cấp. Câu chuyện Dassai cũng thay đổi cả ngành: sau Dassai, hàng loạt hãng sake nhỏ khác chuyển sang làm junmai daiginjo cao cấp thay vì cạnh tranh giá rẻ.

5. Kubota và các nhà danh tiếng: Niigata, tanrei karakuchi và sake vùng miền

Nếu Dassai là biểu tượng của sự táo bạo, Kubota của hãng Asahi Shuzo tỉnh Niigata là biểu tượng của sự tinh tế. Niigata là vùng tuyết nhiều nhất Nhật Bản, nước tuyết tan mềm và tinh khiết, gạo ngon, khí hậu lạnh lý tưởng cho lên men chậm — tất cả tạo nên phong cách tanrei karakuchi: thanh nhẹ mà khô ráo, sắc nét, hậu vị sạch. Kubota Manju Junmai Daiginjo giá 2,35 triệu là chai cao cấp nhất của hãng, gạo mài sâu, hương hoa tinh tế, vị khô thanh thoát — chai sake mà người sành thường chọn khi muốn cảm nhận đúng phong cách Niigata.

Ngoài Niigata, mỗi vùng sake Nhật đều có tính cách riêng: Hiroshima với nước mềm cho sake êm dịu, ngọt ngào; Akita với men hoa và hương trái cây; Yamagata với sake ginjo thơm ngát; Kochi với sake khô, chua sắc. Sự đa dạng vùng miền này góp phần giúp sake Nhật được UNESCO ghi danh di sản văn hóa phi vật thể. Với người mới, hai chai dễ tiếp cận để cảm nhận sự khác biệt vùng miền là Sake Asahiyama Senjyuhai giá 300 nghìn — junmai thanh nhẹ, dễ uống, hợp bữa ăn hàng ngày — và Sake Banshu Ikkon Chokara Junmai giá 650 nghìn — junmai khô, chua sắc, hợp món chiên và sashimi.

6. Sake ngày nay: xuất khẩu toàn cầu, sake pairing và cách chọn chai đầu tiên

Hai thập kỷ qua, sake bước ra khỏi Nhật Bản mạnh mẽ hơn bao giờ hết: sản lượng xuất khẩu tăng gấp nhiều lần, sake xuất hiện trong thực đơn nhà hàng fine dining ở châu Âu và Mỹ, các cuộc thi sake quốc tế thu hút giám khảo khắp thế giới, và ngay tại Việt Nam, sake đã có mặt trong nhà hàng Nhật cao cấp lẫn kệ rượu của người yêu rượu. Sake không còn chỉ là thức uống của người Nhật — nó trở thành hạng mục rượu được giới sành toàn cầu công nhận, ngang hàng với vang và whisky trong bàn tiệc. Bài Sake vs Shochu đã so sánh hai thức uống gạo Nhật để người mới phân biệt sake lên men với shochu chưng cất — còn bài này cho bạn bối cảnh lịch sử để hiểu vì sao sake có vị thế như ngày nay.

Với người mới bắt đầu, cách chọn chai sake đầu tiên rất đơn giản: bắt đầu từ junmai hoặc junmai ginjo — hai phân hạng cân bằng giữa giá và chất lượng. Uống lạnh ở khoảng 10–15 độ, dùng ly vang trắng nhỏ hoặc ly ochoko truyền thống, ăn kèm món Nhật nhẹ nhàng để cảm nhận sake hòa với ẩm thực ra sao. Tránh mua sake không rõ nguồn gốc, sake đã mở nắp lâu ngày hoặc bảo quản ở nơi nóng — sake nhạy cảm với ánh sáng và nhiệt hơn vang nhiều. Một khi đã quen vị junmai, hãy thử lên junmai daiginjo như Dassai 23 để cảm nhận sự khác biệt mà tỷ lệ mài gạo tạo ra.

\n

Tư vấn từ chuyên gia Rượu Chính Hãng:

\n

Người mới nên bắt đầu từ chai junmai hoặc junmai ginjo, uống lạnh khoảng 10–15 độ cùng món Nhật nhẹ, rồi mới thử lên junmai daiginjo như Dassai 23. Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Sommelier qua Hotline / Zalo: 0772220222 để nhận tư vấn và báo giá tốt nhất.

\n

Người dưới 18 tuổi không được uống rượu bia; người đã uống rượu bia thì không lái xe, và việc kinh doanh rượu cần tuân thủ Nghị định 105/2017/NĐ-CP.