Vang trắng thường bị xem là em út của vang đỏ — nhẹ hơn, đơn giản hơn, ít lịch sử hơn — nhưng sự thật là vang trắng có lịch sử lâu đời không kém vang đỏ, và ở nhiều thời kỳ, vang trắng mới là loại vang được ưa chuộng nhất. Người Hy Lạp và La Mã cổ đại uống vang trắng nhiều hơn vang đỏ; các tu viện thời Trung Cổ làm vang trắng từ những vườn nho trên đất đá vôi; và cuộc cách mạng vang trắng của Marlborough vào những năm 1980 đã thay đổi hoàn toàn bản đồ rượu vang thế giới. Bài này kể lại hành trình của vang trắng — từ những bình rượu màu vàng nhạt của thời cổ đại, qua Chablis và Mosel, đến Sauvignon Blanc New Zealand ngày nay. Bài Lịch Sử Rượu Vang đã kể về nguồn gốc của rượu vang nói chung, còn bài Giống Nho Vang Trắng đã giới thiệu các giống nho vang trắng
1. Vang trắng thời cổ đại: nho trắng, bình đất nung và rượu của người Hy Lạp
Câu chuyện của vang trắng bắt đầu từ hơn 8.000 năm trước ở vùng Georgia, nơi người ta làm vang bằng cách ép nho rồi lên men nước nho trong bình đất nung chôn dưới đất — và trong số những chai vang đầu tiên đó, vang trắng đã có mặt, vì nho trắng mọc hoang khắp vùng Caucasus từ trước khi con người biết trồng nho. Người Hy Lạp cổ đại ưa chuộng vang trắng hơn vang đỏ: họ cho rằng vang trắng nhẹ nhàng và thanh thoát hơn, hợp với triết học và thi ca, còn vang đỏ đậm đà dành cho chiến binh và lễ hội.
Kỹ thuật làm vang trắng khô như ngày nay — ép nhẹ, lên men lạnh, không ngâm vỏ — chỉ xuất hiện muộn hơn nhiều, khi người ta hiểu rõ vai trò của nhiệt độ và vệ sinh trong quá trình làm vang. Nhưng nền tảng đã có từ thời cổ đại: nho trắng, ép nhẹ và lên men nước nho trong — ba yếu tố làm nên vang trắng cho đến tận ngày nay.
2. Tu viện và Chablis: vang trắng của các thầy tu Burgundy
Bước ngoặt của vang trắng đến vào thời Trung Cổ, khi các tu viện ở Burgundy bắt đầu trồng nho một cách có hệ thống và ghi chép cẩn thận từng thửa đất. Các thầy tu dòng Cîteaux nhận ra rằng đất đá vôi ở Chablis — vùng đất từng là đáy biển cổ đại, đầy vỏ sò hóa thạch — cho ra vang trắng có hương khoáng chất đặc biệt, khác hẳn vang trắng của các vùng đất khác.
Chablis trở thành chuẩn mực của vang trắng khô và tinh khiết: Chardonnay trồng trên đất đá vôi Kimmeridgian, không ủ gỗ sồi, cho ra vang màu vàng chanh nhạt, hương táo xanh và đá phấn, vị chua sắc và hậu vị khoáng dài. Vang Pháp Chablis Domaine William Fèvre giá 1,25 triệu là chai vang trắng Chablis điển hình — nhà William Fèvre là một trong những nhà làm Chablis lâu đời nhất, và chai Chablis của họ giữ đúng phong cách truyền thống: không sồi, hương khoáng và táo xanh, vị khô và thanh. Louis Latour Chablis Premier Cru giá 1,85 triệu là chai vang trắng Chablis cao cấp hơn — Premier Cru, cấu trúc chắc hơn, hậu vị dài hơn, uống với hàu và hải sản là chuẩn nhất.
3. Riesling và Mosel: vang trắng của những sườn đồi dốc đứng
Trong khi Chablis định hình chuẩn mực vang trắng khô, vùng Mosel của Đức viết nên chương riêng của vang trắng với giống nho Riesling. Riesling được trồng trên những sườn đồi đá phiến dốc đứng dọc sông Mosel từ thế kỷ 15, nơi nho chín chậm nhờ ánh nắng phản chiếu từ mặt sông và từ đá phiến — cho ra vang trắng có độ chua cao, hương táo xanh, đào và chanh, và khả năng để lâu hàng chục năm mà càng để càng ngon. Người Đức còn phát minh ra hệ thống phân hạng theo độ chín của nho — Kabinett, Spätlese, Auslese — và vang trắng ngọt làm từ nho bị nấm botrytis, còn gọi là noble rot, trở thành một trong những loại vang trắng đắt tiền nhất thế giới.
Marcel Deiss Schoenenbourg giá 3,72 triệu là chai vang trắng Alsace cao cấp làm theo phong cách Đức — hương hoa và trái cây trắng, vị khô và cấu trúc phức hợp, một trong những chai vang trắng Alsace được giới sành vang đánh giá cao nhất.
4. Loire và Bordeaux trắng: Sancerre, Pouilly-Fumé và Graves
Thế kỷ 17 và 18 chứng kiến vang trắng của thung lũng Loire và Bordeaux lên ngôi. Sancerre, ở thượng nguồn sông Loire, làm vang trắng từ nho Sauvignon Blanc trên đất đá vôi và đá lửa — cho ra vang hương chanh, bưởi và đá lửa, vị chua sắc và hậu vị khoáng, khác hẳn Sauvignon Blanc của New Zealand hương trái cây nhiệt đới.
Bordeaux trắng cũng có lịch sử lâu đời không kém: vùng Graves làm vang trắng từ nho Sauvignon Blanc và Sémillon, ủ gỗ sồi nhẹ, cho ra vang hương bưởi, đào và vani, vị đầy và hậu vị dài. Và ở phía nam Bordeaux, vùng Sauternes làm vang trắng ngọt từ nho bị nấm botrytis — một trong những loại vang trắng ngọt nổi tiếng nhất thế giới, dù sản lượng rất ít và giá rất cao. Lịch sử vang trắng của Loire và Bordeaux cho thấy vang trắng không chỉ có một phong cách: mỗi vùng đất tạo ra một cá tính riêng, và chính sự đa dạng đó làm vang trắng thú vị. Tahbilk 1927 Vines Marsanne giá 1,7 triệu là ví dụ của vang trắng Úc làm từ nho Marsanne cổ thụ — hương đào và mật ong, vị đầy, một phong cách vang trắng hoàn toàn khác với Chablis hay Sancerre.
5. Chardonnay California và cú sốc Paris 1976
Cột mốc đáng nhớ nhất trong lịch sử vang trắng hiện đại là sự kiện Judgment of Paris năm 1976 — cuộc thi nếm mù ở Paris, nơi vang trắng Chardonnay của California đánh bại vang trắng Burgundy của Pháp trước hội đồng giám khảo toàn người Pháp. Chiến thắng đó không chỉ đưa vang Mỹ lên bản đồ thế giới, mà còn chia vang trắng Chardonnay thành hai trường phái lớn: trường phái không sồi — Chablis, thanh thoát và khoáng chất — và trường phái ủ sồi — California, ngậy và đầy.
Sau năm 1976, Chardonnay ủ sồi trở thành trào lưu toàn cầu: các nhà làm vang ở Chile, Úc, Nam Phi đua nhau làm Chardonnay ủ sồi đậm, và trong một thời gian dài, "Chardonnay" gần như đồng nghĩa với "vang trắng ủ sồi ngậy vani". Vang Chile Montes Alpha Chardonnay giá 680 nghìn là ví dụ của Chardonnay ủ sồi Nam Mỹ — hương đào chín và vani, vị ngậy, uống với cá hồi hay gà nướng rất hợp. Tahbilk Marsanne giá 960 nghìn là ví dụ của vang trắng Úc làm từ nho Marsanne — hương đào và hoa, vị đầy nhưng không ngậy sồi, một phong cách vang trắng Úc rất riêng.
6. Cuộc cách mạng Marlborough: Sauvignon Blanc New Zealand
Chương cuối cùng — và có lẽ là chương quan trọng nhất — trong lịch sử vang trắng hiện đại bắt đầu vào năm 1985, khi nhà Cloudy Bay ở Marlborough, New Zealand ra mắt chai Sauvignon Blanc đầu tiên và làm cả thế giới sửng sốt: hương chanh dây, bưởi và ớt chuông xanh bùng nổ, vị chua sắc và sảng khoái — một phong cách Sauvignon Blanc hoàn toàn khác với Sancerre thanh thoát của Pháp. Cloudy Bay nhanh chóng trở thành một trong những chai vang trắng nổi tiếng nhất thế giới, và Marlborough trở thành thủ phủ mới của Sauvignon Blanc — các nhà làm vang khắp thế giới bắt đầu học theo phong cách New Zealand.
Cuộc cách mạng Marlborough chứng minh rằng lịch sử vang trắng không chỉ thuộc về châu Âu: Tân Thế Giới — New Zealand, Chile, Úc, Nam Phi — có thể tạo ra những chai vang trắng đứng ngang hàng với vang trắng Pháp và Ý, với phong cách riêng không thể nhầm lẫn. Ngày nay, vang trắng là loại vang đa dạng nhất trên thị trường: từ Chablis khoáng chất đến Sauvignon Blanc nhiệt đới, từ Chardonnay ủ sồi ngậy đến Riesling thanh thoát, từ Moscato ngọt nhẹ đến Soave khô và thanh. Muốn một chai vang trắng làm nên lịch sử Marlborough thì chọn Vang New Zealand Cloudy Bay Sauvignon Blanc giá 1,15 triệu Muốn một chai vang trắng Pháp tinh khiết, hương khoáng và táo xanh thì chọn Vang Pháp Chablis Domaine William Fèvre giá 1,25 triệu hay Louis Latour Chablis Premier Cru giá 1,85 triệu Muốn một chai vang trắng cao cấp, hương hoa và trái cây trắng phức hợp thì chọn Olivier Leflaive Chassagne-Montrachet Premier Cru Clos Saint-Marc giá 4,55 triệu Muốn một chai vang trắng Úc nhẹ nhàng, hương táo và lê thì chọn Vang Trắng Úc Muddy Boots Sauvignon Blanc giá 370 nghìn
Tư vấn từ chuyên gia Rượu Chính Hãng:
\nLịch sử vang trắng là lịch sử của sự đa dạng: Chablis khoáng chất, Riesling thanh thoát, Chardonnay ủ sồi ngậy và Sauvignon Blanc nhiệt đới — mỗi vùng đất viết một chương riêng. Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Sommelier qua Hotline / Zalo: 0772220222 để nhận tư vấn và báo giá tốt nhất.
\nNgười dưới 18 tuổi không được uống rượu bia; người đã uống rượu bia thì không lái xe, và việc kinh doanh rượu cần tuân thủ Nghị định 105/2017/NĐ-CP.