Làm armagnac khác với làm cognac ở một điểm căn bản: armagnac chỉ chưng cất một lần duy nhất, bằng cột chưng cất liên tục, thay vì chưng cất hai lần bằng nồi đồng. Chính một lần chưng cất đó — cùng với thùng gỗ sồi đen của Gascony và thói quen đóng chai theo từng niên vụ — làm nên toàn bộ cá tính của armagnac: rượu đậm hơn, mộc hơn và nhiều hương thơm hơn cognac cùng hạng. Người làm armagnac phải quyết định chưng cất ở độ cồn nào, ủ trong thùng mới hay thùng cũ, pha trộn hay đóng chai vintage — vì mỗi quyết định đều thay đổi màu sắc, hương vị và khả năng để lâu của chai rượu thành phẩm. Bài này đi qua quy trình làm armagnac và giải thích vì sao mỗi bước đều quan trọng. Bài Quy Trình Làm Brandy đã hướng dẫn quy trình làm brandy chung, còn bài Quy Trình Làm Cognac đã hướng dẫn chưng cất kép của cognac — ở đây là quy trình chi tiết của riêng armagnac.
1. Nho và vang nền: Ugni Blanc chua và nhẹ làm rượu nền tốt nhất
Bước đầu tiên làm nên armagnac ngon là chọn đúng nho và làm đúng vang nền. Giống nho chính làm armagnac là Ugni Blanc — cho năng suất cao, độ chua cao và độ cồn thấp, tức là rất hợp để chưng cất: vang nền chua và nhẹ cho ra rượu chưng cất tinh khiết và thơm, không bị hương nho lấn át. Ngoài Ugni Blanc, các nhà armagnac còn dùng Baco — giống nho lai kháng phylloxera, cho rượu tròn đầy và hương trái cây chín — cùng một ít Folle Blanche và Colombard để thêm hương. Nho được hái vào mùa thu, ép lấy nước rồi lên men thành vang khô — vang nền của armagnac thường chỉ khoảng 9 đến 10 độ, chua và nhạt, uống không ngon nhưng chưng cất thì rất tốt, vì độ cồn thấp và độ chua cao giúp rượu chưng cất giữ được hương thơm tinh khiết.
Armagnac Delord Vintage 2000 giá 2,82 triệu là ví dụ của armagnac làm từ vang nền Ugni Blanc đúng chuẩn Bas Armagnac VSOP Samalens giá 2,1 triệu là ví dụ của armagnac pha trộn Ugni Blanc và Baco
2. Chưng cất một lần bằng cột alambic: vang thành rượu trong một lượt
Chưng cất là bước quan trọng nhất trong quy trình làm armagnac, vì nó quyết định toàn bộ cá tính của rượu. Cột chưng cất armagnac — alambic armagnacais — là một cột đồng cao, bên trong có nhiều tầng đĩa đục lỗ: vang được bơm vào từ trên xuống, hơi nóng bốc từ dưới lên, và hai dòng gặp nhau trên từng tầng đĩa — hơi nóng làm bay hơi cồn và các hợp chất hương thơm, còn nước và tạp chất nặng chảy xuống đáy. Rượu ngưng tụ ở đỉnh cột có độ cồn khoảng 52 đến 60 độ — thấp hơn nhiều so với rượu chưng cất kép của cognac, khoảng 70 độ — nên rượu armagnac mới chưng cất giữ lại nhiều hợp chất hương thơm hơn, cho ra rượu đậm đà, mộc mạc và nhiều cá tính hơn ngay từ đầu.
Người chưng cất điều chỉnh độ cồn của rượu bằng cách thay đổi lượng vang đưa vào và lượng hơi nóng: chưng cất ở độ cồn thấp — khoảng 52 độ — cho rượu đậm và nhiều hương, nhưng cần ủ lâu hơn để mềm ra; chưng cất ở độ cồn cao — khoảng 60 độ — cho rượu tinh khiết và nhẹ hơn, nhưng ít cá tính hơn. Domaine Tariquet VSOP Classique Bas-Armagnac in Carafe giá 2,2 triệu là ví dụ của armagnac chưng cất bằng cột liên tục đúng chuẩn Domaine Tariquet XO Equilibre Bas-Armagnac in Carafe giá 3,75 triệu là chai XO của nhà Tariquet
3. Ủ gỗ sồi đen Gascony: màu sẫm, hương mận khô và rancio
Rượu mới chưng cất trong suốt và gắt, nhưng ủ trong thùng gỗ sồi thì rượu ngả màu hổ phách, hấp thụ hương vani, quế và trái cây khô từ gỗ, đồng thời vị gắt dịu dần theo năm tháng. Armagnac ủ trong thùng gỗ sồi đen của Gascony nên rượu armagnac thường có màu sẫm hơn và hương gỗ đậm hơn cognac cùng tuổi: màu hổ phách đậm, hương mận khô, da thuộc và gia vị, vị tròn và ấm.
Người làm armagnac ủ rượu theo hai giai đoạn: giai đoạn đầu ủ trong thùng gỗ sồi mới — thùng mới cho hương gỗ mạnh nhất, vani và gia vị rõ rệt — khoảng 1 đến 2 năm; sau đó chuyển sang thùng gỗ sồi cũ — thùng cũ cho hương gỗ nhẹ hơn, chủ yếu làm mềm tannin và để rượu "thở" chậm mà không thêm nhiều hương gỗ mới. Delord Bas Armagnac Recolte 1985 giá 1,7 triệu là ví dụ của armagnac ủ lâu trong thùng gỗ sồi Gascony — hương mận khô và da thuộc, vị đầy và hậu vị rất dài. Armagnac Delord Vintage 1980 giá 3,66 triệu là chai vintage ủ hơn bốn mươi năm — hương rancio, quả óc chó và gỗ sồi, vị sâu và phức hợp.
4. Pha trộn hay đóng chai vintage: hai cách làm armagnac
Sau khi ủ, người làm armagnac đứng trước hai lựa chọn: pha trộn nhiều niên vụ để tạo ra một chai có hương vị ổn định qua từng năm, hoặc đóng chai nguyên một niên vụ duy nhất — chai vintage. Pha trộn — assemblage — là cách làm của các chai VS, VSOP và XO: người pha trộn chọn rượu từ nhiều thùng và nhiều năm khác nhau, pha theo tỷ lệ để đạt hương vị mong muốn, và giữ hương vị đó ổn định qua từng năm Đóng chai vintage — millésime — là cách làm đặc trưng của armagnac: một chai ghi năm 1985 là rượu chưng cất hoàn toàn từ nho vụ 1985, ủ trong một thùng duy nhất, không pha trộn — mỗi chai là một năm riêng, không lặp lại, và mỗi niên vụ cho ra rượu có cá tính riêng.
Riêng chai vintage không ghi hạng mà ghi năm — người mua nhìn năm trên nhãn là biết rượu đã ủ bao lâu, vì năm chưng cất trừ đi năm đóng chai chính là tuổi của rượu. Armagnac Delord Vintage 2000 giá 2,82 triệu là chai vintage điển hình của nhà Delord Armagnac Delord 15 Năm giá 2,55 triệu là chai armagnac pha trộn 15 năm tuổi
5. Giảm độ và đóng chai: nước cất làm rượu êm hơn
Rượu sau khi ủ thường có độ cồn khoảng 50 đến 55 độ — quá mạnh để uống trực tiếp — nên người làm armagnac phải giảm độ xuống khoảng 40 đến 43 độ trước khi đóng chai, bằng cách pha thêm nước cất. Các nhà armagnac giảm độ từ từ, qua nhiều lần, mỗi lần chỉ giảm vài độ, và dùng "petites eaux" — nước pha rượu đã ủ lâu, có hương thơm nhẹ — thay vì nước cất thường, để rượu giữ được hương và vị đầy.
Trước khi đóng chai, rượu được lọc nhẹ để loại bỏ cặn gỗ và làm rượu trong hơn, nhưng nhiều nhà armagnac lọc rất nhẹ hoặc không lọc — để giữ trọn hương thơm và cấu trúc, chấp nhận rượu hơi đục và có cặn. Nhãn chai ghi rõ tên vùng, niên vụ, hạng tuổi và tên nhà — những thông tin mà người mua cần để chọn đúng chai. Bài Đọc Nhãn Chai Armagnac hướng dẫn đọc nhãn armagnac — vùng, niên vụ, giống nho và hạng — để chọn chai chính xác hơn. Armagnac Delord XO Bottle Basquaise giá 1,81 triệu là chai XO đóng trong chai Basquaise truyền thống — hương trái cây khô và gỗ sồi, vị đầy và ấm. Bas Armagnac VSOP Samalens giá 2,1 triệu là chai VSOP đóng chai ở độ cồn vừa phải — hương mận khô và vani, vị tròn và êm.
6. Chọn chai theo quy trình: vintage hay pha trộn
Khi chọn armagnac, hãy nhớ quy trình làm ra nó: muốn một chai armagnac pha trộn, hương vị ổn định và giá dễ chịu thì chọn Domaine Tariquet VSOP Classique Bas-Armagnac in Carafe giá 2,2 triệu hay Bas Armagnac VSOP Samalens giá 2,1 triệu Muốn một chai XO pha trộn, hương trái cây khô và gỗ sồi phức hợp thì chọn Domaine Tariquet XO Equilibre Bas-Armagnac in Carafe giá 3,75 triệu hay Armagnac Delord XO Bottle Basquaise giá 1,81 triệu
Muốn một chai vintage để sưu tầm hay làm quà cho một năm đặc biệt thì chọn Armagnac Delord Vintage 2000 giá 2,82 triệu hay Delord Bas Armagnac Recolte 1985 giá 1,7 triệu Muốn một chai vintage lâu năm, hương rancio và da thuộc phức hợp thì chọn Armagnac Delord Vintage 1980 giá 3,66 triệu Muốn một chai armagnac 15 năm tuổi, pha trộn cẩn thận và hương vị ổn định thì chọn Armagnac Delord 15 Năm giá 2,55 triệu Bài Cognac vs Armagnac so sánh quy trình làm armagnac với cognac — một lần chưng cất bằng cột liên tục so với hai lần chưng cất bằng nồi đồng — để hiểu vì sao cùng là brandy Pháp mà hai loại lại khác nhau đến vậy.
Tư vấn từ chuyên gia Rượu Chính Hãng:
\nQuy trình làm armagnac gói gọn trong ba điểm: chưng cất một lần bằng cột liên tục ở độ cồn thấp để giữ hương, ủ thùng gỗ sồi đen Gascony hai giai đoạn, và đóng chai vintage theo từng niên vụ. Nhìn năm trên nhãn là biết rượu đã ủ bao lâu. Hãy liên hệ ngay với đội ngũ Sommelier qua Hotline / Zalo: 0772220222 để nhận tư vấn và báo giá tốt nhất.
\nNgười dưới 18 tuổi không được uống rượu bia; người đã uống rượu bia thì không lái xe, và việc kinh doanh rượu cần tuân thủ Nghị định 105/2017/NĐ-CP.